Geçici hukuki koruma · HMK m.389-399
İhtiyati Tedbir Nedir? Şartları, Teminat ve İtiraz Süresi
İhtiyati tedbir, dava sonuçlanmadan önce uyuşmazlık konusu hak üzerinde alınan geçici hukuki korumadır. Amacı davayı kazandırmak değil, kazanmanın anlamlı kalmasını sağlamaktır: taşınmaz üçüncü kişiye devredilirse, marka piyasada kullanılmaya devam ederse ya da kayıtlar ortadan kalkarsa lehe çıkan hüküm kâğıt üzerinde kalır.
Kanun bu korumayı tek yönlü kurmaz. Bir kefede talep edenin henüz ispatlanmamış hakkı, diğerinde hakkında tedbir istenen kişinin henüz mahkûm edilmemiş malvarlığı vardır; hâkim ikisini tartar. Sayfanın düzeni de bu terazidir: eksenin solunda tedbiri ağırlaştıran unsurlar, sağında ona karşı duranlar.
- 1 hafta
-
Kararın uygulanmasını talep
HMK m.393/1 - 1 hafta
-
Tedbire itiraz
HMK m.394/2 - 2 hafta
-
Esas davayı açma
HMK m.397/1
Kısa cevap
İhtiyati tedbir, dava sonuçlanmadan önce uyuşmazlık konusu hak üzerinde alınan geçici korumadır (HMK m.389). Talep eden, davanın esası bakımından haklılığını tam olarak değil YAKLAŞIK OLARAK ispat eder ve kural olarak teminat gösterir (m.390/3, m.392/1). Karar, verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde uygulanmak üzere talep edilmezse kendiliğinden kalkar (m.393/1); dava açılmadan alınmışsa uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalıdır (m.397/1). Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz süresi, uygulama sırasında hazır bulunuluyorsa uygulamadan, bulunulmuyorsa tutanağın tebliğinden itibaren bir haftadır ve itiraz üst mahkemeye değil, kararı VEREN mahkemeye yapılır (m.394/2). Tedbir haksız çıkarsa talep eden, kusuru aranmaksızın doğan zarardan sorumludur (m.399).
Tedbir terazisi
Sekiz unsuru üç kademede işaretleyin; eksen ağır basan tarafa eğilir ve altta hangi unsurun hangi maddeye dayandığı dökülür. Bu bir karar değildir — HMK m.389 ve m.391/1 takdiri hâkime bırakır; araç yalnızca dosyadaki ağırlıkları yan yana koyar.
İşaretlediğiniz hiçbir bilgi sunucuya gönderilmez; tartı tarayıcınızda yapılır.
Sol kefe
Tedbirin şartları: neye dayanmak gerekir?
"Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir." HMK m.389/1
Madde üç alternatif sebep sayar ve en az birinin bulunması yeter: hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşması ya da imkânsız hâle gelmesi, gecikme sebebiyle bir sakıncanın doğması, ciddi bir zararın doğması. Dördüncü bir unsur cümlenin sonundadır ve en çok atlanan yer orasıdır: tedbir uyuşmazlık konusu hakkında istenir. Genel olarak borçlunun malvarlığına yönelen para talepleri bu kurumun değil, ihtiyati haczin konusudur.
-
Nereden istenir?
Dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden.
HMK m.390/1
-
Dilekçede ne yazar?
Dayanılan tedbir sebebi ve istenen tedbirin türü açıkça belirtilir; haklılık yaklaşık olarak ispat edilir.
HMK m.390/3
-
Kararda ne bulunur?
Tedbirin hangi sebebe ve delillere dayandığı, tereddüde yer vermeyecek biçimde neyin üzerinde ne tür bir tedbire karar verildiği ve teminatın tutarı ile türü.
HMK m.391/2
-
Talep reddedilirse?
İtiraz değil KANUN YOLU işler; başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.
HMK m.391/3
Sol kefe · eşik
Yaklaşık ispat: hâkimi ne kadar ikna etmek gerekir?
HMK m.390/3, talep edenden davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesini ister. Bu, ispat yükünün kaldırılması değil, ÖLÇÜSÜNÜN düşürülmesidir: hâkimin tereddütsüz bir kanaate ulaşması aranmaz, iddianın doğru olma ihtimalinin aksine göre yüksek görülmesi yeter. Karşı tarafın haklı çıkma ihtimali tamamen dışlanmaz.
| Ölçüt | Tam ispat | Yaklaşık ispat |
|---|---|---|
| Kanaat derecesi | Tereddüt bırakmayan kanaat | Kuvvetli ihtimal; aksi ihtimal dışlanmaz |
| İnceleme | Tahkikatın tamamı | Dosyanın o ana kadarki hâli |
| Karşı taraf | Kural olarak dinlenmiştir | Çoğu zaman henüz dinlenmemiştir (m.390/2) |
| Sonucu | Esas hakkında hüküm | Geçici koruma; esasa ilişkin hüküm değildir |
Ölçünün düşük olması, tedbir kararını esas yargılamanın bir ön kararı hâline getirmez: tedbir aşamasında varılan kanaat hâkimi bağlamaz ve dava tedbirin tersine sonuçlanabilir. Terazide bu unsurun ayrı işaretlenmesinin sebebi de budur — yaklaşık ispat bir ağırlık değil, bir eşiktir: sağlanmadığında diğer unsurların ağırlığı sonucu değiştirmez.
Sağ kefe
Karşı taraf dinlenir mi?
Kural, hukuki dinlenilme hakkıdır (HMK m.27): karar verilmeden önce karşı tarafın açıklama yapması beklenir. İstisnası m.390/2'dedir — talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde hâkim, karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir. Uygulamada tedbirin işe yaradığı durumların çoğu bu istisnadır: karşı taraf duyduğu anda taşınmazı devrederse koruma zaten anlamsızlaşır.
Bu istisnanın bir bedeli vardır ve kanun onu hemen ödetir: karşı taraf dinlenmeden verilmiş kararlara itiraz yolu açılır (m.394/1). Karşı taraf dinlenerek verilmiş bir tedbirde ise kanunun açıkça düzenlediği yol itiraz değil, teminat karşılığı değiştirme/kaldırma (m.395) ile durum ve koşulların değişmesine dayalı kaldırmadır (m.396); bu hâlde itirazın mümkün olup olmadığı öğretide tartışmalıdır.
Uygulama sırasında hazır bulunmayan taraflara, uygulamaya ilişkin tutanağın bir örneği mahkemece derhâl tebliğ edilir (m.393/4). Bu tebliğ bir nezaket değil, itiraz süresinin başlangıç anıdır.
Sağ kefe
Teminat: kural, istisna ve iade
Teminat, terazinin dengeleyicisidir: tedbir henüz ispatlanmamış bir hak için verildiğine göre, haksız çıkma ihtimalinin bedeli baştan güvenceye alınır. HMK m.392/1 talep edeni, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayacağı muhtemel zararlara karşılık teminat göstermeye mecbur tutar.
-
Teminatsız tedbir — üç hâl
Talep resmî belgeye ya da başkaca kesin bir delile dayanıyorsa; durum ve koşullar gerektiriyorsa (mahkeme gerekçesini açıkça belirtmek şartıyla); talep eden adli yardımdan yararlanıyorsa.
HMK m.392/1
-
Karşı taraf da teminat gösterebilir
Aleyhine tedbir verilen kişi, mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse mahkeme tedbiri değiştirebilir ya da kaldırabilir.
HMK m.395
-
Koşullar değişirse teminat aranmaz
Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir.
HMK m.396
-
Teminat ne zaman iade edilir?
Asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden ya da tedbirin kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmazsa iade edilir.
HMK m.392/2
Ekseni ortadan keser
Takvim: üç süre, üç ayrı başlangıç
Bu kurumda kaybedilen hakların çoğu şarttan değil takvimden kaybedilir. Süreler kısa, başlangıç anları birbirinden farklı ve yaptırım sert: kaçırılan sürede tedbir kendiliğinden kalkar — ayrıca bir karar verilmesi ya da bildirim yapılması gerekmez.
| İşlem | Süre | Başlangıç | Kaçırılırsa | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Kararın uygulanmasını talep etme | bir hafta | kararın VERİLDİĞİ tarih | Tedbir kendiliğinden kalkar; dava süresinde açılmış olsa dahi. | HMK m.393/1 |
| Esas hakkında dava açma (dava açılmadan alınan tedbirde) | iki hafta | uygulamanın TALEP EDİLDİĞİ tarih | Tedbir kendiliğinden kalkar. | HMK m.397/1 |
| Karşı tarafın itirazı | bir hafta | uygulamada hazırsa uygulama anı, değilse tutanağın tebliği | İtiraz hakkı düşer; tedbir yerinde kalır. | HMK m.394/2 |
| Üçüncü kişinin itirazı | bir hafta | tedbiri öğrenme tarihi | İtiraz hakkı düşer. | HMK m.394/3 |
| Teminatın iadesi | bir ay | hükmün kesinleşmesi ya da tedbirin kalkması | Süre içinde tazminat davası açılmazsa teminat iade edilir. | HMK m.392/2 |
| Haksız tedbir tazminatı davası | bir yıl | hükmün kesinleşmesi ya da tedbirin kalkması | Zamanaşımına uğrar. | HMK m.399/3 |
Kim uygular?
Kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki ya da tedbir konusu malın veya hakkın bulunduğu yer icra dairesi. Mahkeme, kararında belirtmek suretiyle yazı işleri müdürünü de görevlendirebilir.
HMK m.393/2
Ne kadar sürer?
Aksi belirtilmedikçe tedbirin etkisi, nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder.
HMK m.397/2
Uygulamaya karşı ne yapılır?
Tedbir kararının UYGULANMASINA ilişkin işlemlere karşı itiraz değil, şikâyet yoluna başvurulur.
HMK m.397/3
Süreler hafta olarak verildiği için "yedi gün" diye sayılmaz: hafta olarak belirlenen süre, son haftada başlangıca karşılık gelen günde biter ve başlangıç günü hesaba katılmaz (HMK m.92). Son günün tatile rastlaması hâlinde süre ilk iş gününe uzar (m.93). Süre hesaplama aracıyla son günü tarih olarak görebilirsiniz.
Sağ kefe
İtiraz: bir hafta, aynı mahkeme
İtiraz, karşı tarafın dinlenmeden verilen bir karara karşı elindeki ilk ve en hızlı yoldur. İki şey sürekli karıştırılır: itiraz üst mahkemeye değil, kararı VEREN mahkemeye yapılır ve itiraz kural olarak uygulamayı durdurmaz.
- Kim itiraz eder?
- Karşı taraf (m.394/2) ve tedbirin uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler (m.394/3).
- Ne kadar süre içinde?
- Bir hafta. Karşı taraf uygulamada hazırsa uygulamadan, değilse tutanağın tebliğinden; üçüncü kişi ise tedbiri öğrendiğinden itibaren.
- Neye itiraz edilebilir?
- Karşı taraf: tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata. Üçüncü kişi: tedbirin şartlarına ve teminata.
- Nasıl yapılır?
- Dilekçeyle. İtiraz sebepleri açıkça gösterilir ve dayanak deliller dilekçeye eklenir (m.394/4).
- Sonucu ne olur?
- Mahkeme ilgilileri dinlemek üzere davet eder; gelmezlerse dosya üzerinden karar verir. Tedbiri değiştirebilir veya kaldırabilir.
- Karara karşı ne yapılır?
- Kanun yoluna başvurulabilir; başvuru öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. Başvuru, tedbirin uygulanmasını durdurmaz (m.394/5).
Karıştırmayın: itiraz VERİLMİŞ bir tedbire karşıdır. Talebi REDDEDİLEN taraf itiraz edemez; onun yolu kanun yoludur ve o başvuru da öncelikle incelenip kesin olarak karara bağlanır (HMK m.391/3).
Sağ kefe
Haksız tedbirin bedeli
Terazinin sağ kefesini asıl ağırlaştıran şey, tedbirin haksız çıkması hâlinde doğan sorumluluktur. HMK m.399, lehine tedbir verilen tarafı; talep anında haksız olduğu anlaşılırsa, tedbir kendiliğinden kalkarsa (m.393/1 ve m.397/1'deki süreler kaçırıldığında) yahut itiraz üzerine kaldırılırsa, haksız tedbir nedeniyle uğranılan zararı tazminle yükümlü tutar. Madde kusurdan söz etmez; sorumluluğu doğuran şey tedbirin haksız çıkmış olmasıdır.
- Nerede açılır? Esas hakkındaki davanın karara bağlandığı mahkemede (m.399/2).
- Ne zamana kadar? Hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar (m.399/3).
- Teminatla ilişkisi. Teminat, bu davanın açılması için bir aylık süre boyunca tutulur; açılmazsa iade edilir (m.392/2).
- Karşı yön. Tedbir kararının uygulanmasına ilişkin emre uymayan ya da karara aykırı davranan kişi, şikâyet üzerine bir aydan altı aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.398).
Ekseni ortadan keser
Tedbir mi, ihtiyati haciz mi?
İkisi de geçici koruma sağlar ve ikisi de "dava sonuçlanmadan önce" işler; ama farklı kanunlarda, farklı amaçlarla ve farklı sürelerle düzenlenmiştir. Yanlış kurumla açılan talep reddedilir ve çoğu zaman doğru kurumun süresi de bu arada dolar. Dilekçenin başlığı değil, talebin niteliği belirleyicidir.
| Ölçüt | İhtiyati tedbir | İhtiyati haciz |
|---|---|---|
| Dayanak | HMK m.389 vd. | İİK m.257 vd. |
| Amaç | Uyuşmazlık konusu hak üzerinde geçici koruma | Para alacağının tahsilini güvenceye almak |
| Konu | Dava konusu şey ya da hak | Borçlunun taşınır/taşınmaz malları, alacakları ve hakları |
| Alacağın niteliği | Her tür talep (aynî, şahsî, eda, tespit) | Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacağı (İİK m.257/1) |
| Teminat | Kural (HMK m.392/1); resmî belge, kesin delil ya da adli yardımda istisna | Kural (İİK m.259); alacak ilama dayanıyorsa aranmaz |
| Uygulama/infaz süresi | Bir hafta — kararın verilmesinden (m.393/1) | On gün — kararın verilmesinden (İİK m.261) |
| İtiraz süresi | Bir hafta (m.394/2) | Yedi gün (İİK m.265) |
| Sonraki adım | İki hafta içinde esas dava (m.397/1) | Yedi gün içinde takip talebi veya dava (İİK m.264) |
| Haksızlık hâlinde | Tazminat; bir yıllık zamanaşımı (m.399) | Tazminat (İİK m.259) |
Üçüncü bir kurum: idari yargıda yürütmenin durdurulması
İdari yargıda dava açılması, dava edilen işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Oradaki geçici koruma HMK'nın ihtiyati tedbiri değil, İYUK m.27'deki yürütmenin durdurulmasıdır ve şartları da farklıdır: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır.
Ekseni ortadan keser
Adli tatilde de görülür — ve tam bu yüzden süreler uzamaz
HMK m.103, adli tatilde görülecek dava ve işleri sayar; ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki korumalar ile bunlara ilişkin itirazlar bu listededir. Yani 20 Temmuz – 31 Ağustos arasında tedbir talep edilebilir, karar verilebilir, uygulanabilir ve tedbire itiraz edilebilir.
Görülür
Geçici hukuki korumalar adli tatilde de görülen işlerdendir (HMK m.103). Nöbetçi mahkeme talebi karara bağlar.
Ama süre uzamaz
HMK m.104'teki bir haftalık uzama yalnızca "adli tatile TABİ olan dava ve işler" için öngörülmüştür. Bu iş adli tatilde görüldüğüne göre tatile tabi değildir; süresi de uzamaz.
Somut sonucu şudur: 25 Temmuz'da tebliğ edilen bir uygulama tutanağına itiraz süresi 1 Ağustos'ta dolar (son gün hafta sonuna denk gelirse ilk iş gününde) — 7 Eylül'e ötelenmez. Adli tatil refleksiyle eylülü bekleyen taraf, itiraz hakkını kaybeder. Adli tatilin hangi işlerde süreyi uzattığını ayrı sayfada anlattık.
Sık sorulan sorular
İhtiyati tedbir kararı ne kadar sürede uygulanmalı?
İhtiyati tedbire itiraz süresi kaç gündür ve nereye yapılır?
İtiraz edilince tedbirin uygulanması durur mu?
Teminatsız ihtiyati tedbir mümkün mü?
Yaklaşık ispat ne demek, tam ispattan farkı nedir?
Tedbir talebi reddedilirse itiraz edilebilir mi?
Dava açmadan ihtiyati tedbir alınabilir mi?
İhtiyati tedbir ile ihtiyati haciz aynı şey mi?
Adli tatilde ihtiyati tedbir istenebilir mi, süreler uzar mı?
Kaynaklar ve dayanak
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-399 ve m.103-104 — İhtiyati tedbirin şartları, teminat, uygulama, itiraz ve tazminat; adli tatilde görülen işler
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257-268 — İhtiyati haciz: şartları, teminat, on günlük infaz ve yedi günlük itiraz süreleri
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27 — İdari yargıdaki karşılığı: yürütmenin durdurulması ve iki şartın birlikte aranması
Son güncelleme: 29 Ağustos 2026. Mevzuat değişebilir; kritik bir karar öncesi yürürlükteki metni kaynağından doğrulayın.
Tedbir kararı bir takvim başlatır
Bir hafta uygulama, iki hafta dava, bir hafta itiraz — üçü ayrı günlerden işler. Korinsa dosyadaki evrakı okur, tarihlerini çıkarır, dilekçe taslağını yazar ve kimin neyi ne zaman gördüğünü kayıt altına alır.