Ödeme emrine itiraz: yedi gün, itirazın iptali ve itirazın kaldırılması

I — Yedi gün ne zaman başlar, ne zaman biter

İcra ve iflas işlerinde süre hesabının dayanağı HMK değil, İİK m.19’dur. İki metin çoğu olayda aynı güne çıkar; ama dilekçeye yazılacak madde numarası birdir ve o numaranın doğru olması gerekir. Kural üç cümledir:

1. Tebliğ günü sayılmaz

   Gün olarak belirlenen sürede ilk gün hesaba katılmaz; süre, ödeme emrinin tebliğ edildiği günü izleyen gün işlemeye başlar.

   İİK m.19

2. Ara günlerdeki tatiller süreye dâhildir

   Sürenin ortasına düşen hafta sonu ya da bayram süreyi durdurmaz, uzatmaz. Yedi gün, yedi takvim günüdür.

   İİK m.19

3. Son gün tatilse süre ertesi güne kayar

   Sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, o tatili izleyen gün biter. Uygulamada icra daireleri kapalı olduğu için cumartesi ve pazar da bu kapsamda değerlendirilir.

   İİK m.19

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: 2 Mart Pazartesi tebliğ edilen bir ödeme emrine itiraz süresi 9 Mart Pazartesi dolar, 8 Mart değil. Sık yapılan hata tebliğ gününü de saymaktır ve bu hata bir gün eksik hesaplar — itirazın süresinde olup olmadığı tam da o bir güne bakar.

Bir ayrıntı daha: itiraz icra dairesine yapılıyorsa son günün mesai saati içinde yapılması gerekir. Süreyi son güne bırakan bir plan, dairenin kapanış saatiyle yarışır. Tebligat usulsüz yapılmışsa süre tebliğ tarihinden değil, muhatabın tebliğe muttali olduğunu beyan ettiği tarihten işler (Tebligat Kanunu m.32) — ancak bu, icra mahkemesine yapılacak bir şikâyetle tespit ettirilmesi gereken ayrı bir konudur.

Adli tatil bu süreleri uzatmaz. İcra ve iflas işleri adli tatilde de görülen işlerdendir (HMK m.103); icra daireleri açıktır ve süreler işlemeye devam eder. 25 Temmuz’da tebliğ edilen bir ödeme emrine itiraz süresi 1 Ağustos’ta dolar; o gün hafta sonuna denk geliyorsa yalnız ilk iş gününe kayar, eylüle ötelenmez.

Süreyi tatil kaymalarıyla birlikte hesaplatmak için hukuki süre hesaplama aracını kullanabilirsiniz; oradaki hesap resmî tatil ve adli tatil kurallarını da yürütür.

II — İtirazın kapsamı: borca, imzaya, yetkiye, kısmi

İtiraz dilekçesinin uzunluğu değil, neyi açıkça söylediği önemlidir. Kanun dört noktada, söylenmeyeni kabul edilmiş sayar. Bu sayfadaki en pahalı hatalar bu dört maddede yapılıyor.

Bir de itiraz ile şikâyet ayrımı var ve karıştırılıyor. İtiraz, borcun kendisine yöneliktir. Takip işleminin kanuna aykırı olması (yanlış örnek, eksik içerik, senedin kambiyo vasfı taşımaması) ise şikâyet konusudur ve icra mahkemesine yapılır. İkisinin süresi ve mercii farklıdır; dilekçenin başlığı yanlış seçildiğinde süre işlemeye devam eder.

III — Kambiyo takibi: beş gün ve durmayan takip

Çek, bono ve poliçeye dayanan takip, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile yürür ve bu yolun takvimi ilamsız takibinkinden ayrıdır. İki fark hayatidir: süre beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır. İcra dairesine verilen bir dilekçe, süreyi korumaz.

İkinci fark daha da sert: kambiyo takibinde itiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu süresinde itiraz etmiş olsa bile haciz uygulanabilir. İcra mahkemesi, itiraz sebeplerini belgelerle ciddi görürse takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169a) — ama bu bir karardır, kendiliğinden gelen bir sonuç değil. İlamsız takipteki refleksle hareket eden borçlu, itiraz ettiği için güvende olduğunu sanırken malının haczedildiğini görür.

İtirazın reddi hâlinde borçlu, alacağın belli bir oranından aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatıyla karşılaşır; imza inkârı haksız çıkarsa buna ayrıca para cezası eklenir (İİK m.169a, m.170). Kambiyo yolunda “nasılsa itiraz ederim” demenin bedeli, ilamsız takibe göre belirgin biçimde yüksektir.

IV — Kiralanan taşınmazın tahliyesi

Kira bedelinin ödenmemesine dayanan takipte ödeme emri iki süre birden taşır: borcun ödenmesi için kira sözleşmesinin türüne göre belirlenen süre (konut ve çatılı işyeri kiralarında otuz gün — TBK m.315) ve itiraz için yedi gün (İİK m.269). Süresinde itiraz edilmez ve borç da ödenmezse alacaklı, icra mahkemesinden tahliye isteyebilir.

Bu yolda kendine özgü bir kabul kuralı var: borçlu itirazında kira sözleşmesini ve varsa sözleşmedeki imzasını açık ve kesin olarak reddetmezse, sözleşmeyi kabul etmiş sayılır (İİK m.269). Yalnızca “borcum yok” demek burada yeterli değildir: sözleşme kabul edilmiş sayıldığı anda tartışma, ödemenin ispatına daralır ve ödeme iddiası belge ile ispatlanamıyorsa icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına ve tahliyeye karar verebilir (İİK m.269a ve devamı).

Yazılı tahliye taahhüdüne dayanan takipte gönderilen belge ödeme emri değil tahliye emridir; itiraz süresi yine yedi gündür ve itiraz üzerine alacaklı, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister (İİK m.272 ve devamı). Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır; ancak icra takibi yoluyla tahliye bu şartın dışındadır — dava ile takip aynı kapıdan geçmez.

V — Alacaklının iki yolu: iptal ve kaldırma

İtiraz takibi durdurunca top alacaklıya geçer ve önünde iki yol vardır. Seçim bir tercih değil, elindeki belgenin niteliğine bağlıdır: İİK m.68’de sayılan belgelerden biri varsa hızlı yol (itirazın kaldırılması) açıktır, yoksa geriye genel mahkemede itirazın iptali davası kalır.

İki sürenin de başlangıcı ödeme emrinin tebliği değildir: her ikisi de itirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihten işler. Yukarıdaki kayıt formunun dördüncü alanı bu yüzden ayrı bir tarih ister; girilmediğinde araç bilerek gün basmaz.

Altı ayın kaçırılmasının sonucu tekil bir gecikmeden ibaret değildir: o alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68). Bir yılın kaçırılması ise itirazın iptali yolunu kapatır; alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir, ama o davada icra inkâr tazminatı isteyemez ve durmuş takip düşer. Ticari bir alacaksa dava öncesinde arabuluculuk dava şartı da işletilmelidir (TTK m.5/A); bu, bir yıllık süre içinde tamamlanması gereken ek bir adımdır.

VI — İcra inkâr tazminatı ve karşı tazminat

İtiraz mekanizmasının iki tarafında da bir yaptırım duruyor ve bu simetri bilinçlidir: haksız itiraz takibi geciktirir, haksız takip ise borçlu olmayanı borçlu gösterir. Kanun ikisini de aynı oranla cezalandırır.

İki şart sık atlanıyor. Birincisi, tazminat kendiliğinden hükmedilmez: talep edilmesi gerekir ve talep dilekçede yoksa mahkeme veremez. İkincisi, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre icra inkâr tazminatına hükmedilebilmesi için alacağın likit — yani belirli, hesaplanabilir ve yargılamayı gerektirmeyecek ölçüde açık — olması aranır. Tutarı ancak bilirkişi incelemesiyle çıkan bir alacakta itirazın haksızlığına karar verilse de tazminat verilmeyebilir.

VII — Süre kaçtıysa elde kalanlar

Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Ama “kesinleşti” demek “bitti” demek değildir; üç kapı açık kalır ve üçünün de kendi süresi vardır.

VIII — Adım adım örnek hesaplar