İstinaf ve temyiz süreleri: hangi kararda kaç gün, hangi mahkemeye?

01Karşılaştırma

Bir bakışta bütün süreler

Aşağıdaki tablo bu sayfanın tek veri kaynağıdır; sağdaki seçici de aynı satırlardan beslenir. Süre sütunundaki birime dikkat edin: “iki hafta” ile “14 gün” hukuken aynı şey değildir — hafta olarak verilen süre, son haftada başlangıca karşılık gelen günde biter (HMK m.92/2).

02HMK

Hukuk yargısı: iki hafta, tebliğden

HMK m.345/1 tek cümlede iki şey söyler: istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Kısa kararın duruşmada okunmuş olması süreyi başlatmaz; gerekçeli karar yazılıp tebliğ edilene kadar saat işlemez. Temyizde kural aynıdır: iki hafta, bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden (HMK m.361/1).

Dilekçe bölge adliye mahkemesine değil, kararı veren mahkemeye (ya da başka bir yer mahkemesine) verilir; dosyayı yukarı gönderme işini o mahkeme yapar (HMK m.343). Süresinde verilmiş bir dilekçenin tek başına yetmediği yer de burasıdır: HMK m.344 başvuru harçlarının ve tebliğ giderlerinin aynı anda ödenmesini arar, eksik ödemede kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve bu süre kaçırılırsa başvurudan vazgeçilmiş sayılır.

Süreyi kaçıran taraf için bir kapı daha açıktır. İstinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvuru hakkı bulunmasa ya da süresini geçirmiş olsa bile cevap dilekçesiyle istinaf yoluna başvurabilir (HMK m.348 — katılma yoluyla istinaf); cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.347/1). Aynı imkân temyizde de vardır (HMK m.365, m.366).

İş mahkemesi kararları da bu bölüme girer. Mülga 5521 sayılı Kanun’un sekiz günlük süresi, 2017’de yürürlüğe giren 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile kalktı; iş mahkemesi kararlarında kanun yolu süresi de HMK’nın genel hükümlerine tabidir. Eski dilekçe örneklerinden kopyalanan “8 gün” ifadesi bugün yalnızca süreyi erkenden kapatır.

03CMK

Ceza yargısı: yedi gün ve on beş gün

Ceza yargılamasında süre kısadır ve çoğu zaman duruşma salonunda başlar. CMK m.273/1’e göre istinaf istemi, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır; hüküm, başvuru hakkı olanların yokluğunda açıklanmışsa süre tebliğle başlar. Temyizde yapı aynıdır, süre on beş gündür (CMK m.291/1).

Bu yüzden hukuk dosyasından gelen refleks burada tehlikelidir: gerekçeli kararı beklemek süreyi durdurmaz. Gerekçe henüz yazılmamışken bile başvuru yapılabilir; temyizde gerekçe gösterilmemişse, sürenin bitmesinden veya gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde nedenleri içeren bir ek dilekçe verilir (CMK m.295/1).

Hükümle sonuçlanmayan kararlar ayrı bir yola tabidir: hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde yapılır (CMK m.268/1). Kanun yolunun tamamen kapalı olduğu hâller de vardır — istinaf edilemeyen hükümler CMK m.272’de, temyiz edilemeyen bölge adliye mahkemesi kararları CMK m.286/2’de sayılır.

04İYUK

İdari yargı: otuz gün

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulur (İYUK m.45/1). Temyiz süresi de otuz gündür ve merci Danıştay’dır (İYUK m.46) — ancak bölge idare mahkemesi kararlarının tamamı temyize açık değildir; hangi dava türlerinin temyiz edilebileceği aynı maddede tek tek sayılır.

Süre hesabının kendisi de İYUK’ta yazılıdır: süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işler (m.8/1); tatil günleri süreye dâhildir, yalnız son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m.8/2).

Bir istisnayı kaçırmamak gerekir: İYUK m.20/A’daki ivedi yargılama usulünde istinaf yolu yoktur. Nihai karar, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde doğrudan Danıştay’da temyiz edilir. “İdari yargıda süre otuz gündür” genellemesi bu dosyalarda iki kat fazla süre olduğu yanılgısını doğurur.

05İİK

İcra mahkemesi: on gün, tefhimden

İcra ve İflas Kanunu kendi süresini koyar ve bu, sayfadaki en sık kaçırılan rakamdır. İcra hukuk mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren on gündür (İİK m.363/1); bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi de on gündür (İİK m.364/1). Karar duruşmada okunmuşsa süre o gün başlar — gerekçeli kararın tebliğini beklemek, iki haftalık HMK refleksiyle birleştiğinde hakkı toptan düşürür.

Süre hesabı da İİK m.19’a tabidir: gün olarak belirlenen sürelerde ilk gün hesaba katılmaz, sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen günde biter.

Ödeme emrine itiraz bir kanun yolu değildir ve bu sayfada yalnız karışıklığı önlemek için tabloda yer alıyor: borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz eder (İİK m.62/1). Kaçırılırsa takip kesinleşir ve geriye kalan yollar (menfi tespit, gecikmiş itiraz) çok daha dardır.

06Başlangıç anı

Süre ne zaman başlar: tefhim mi, tebliğ mi

Rakamı bilmek yetmez; sayacın hangi gün çalışmaya başladığını bilmeyen kişi doğru rakamla yanlış güne varır. Dört kolun cevabı şudur:

Hukuk yargısı

Tebliğ

İlamın usulen tebliği süreyi başlatır; kısa kararın tefhimi başlatmaz.

HMK m.345/1

Ceza yargılaması

Tefhim (yoklukta tebliğ)

Hüküm yüze karşı açıklanmışsa süre o gün işlemeye başlar.

CMK m.273/1, m.291/1

İdari yargı

Tebliğ, yayın veya ilan

Süre, bu tarihi izleyen günden itibaren işler.

İYUK m.8/1

İcra hukuk mahkemesi

Tefhim veya tebliğ

Hangisi önce gerçekleşmişse süre ondan başlar.

İİK m.363/1, m.364/1

Tebligatın usulsüz yapıldığı hâllerde sayaç sıfırlanmaz, yer değiştirir: tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa tebligat geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği öğrenme tarihi tebliğ tarihi kabul edilir (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32). Yani usulsüzlük tek başına süre kazandırmaz; kazandırdığı şey, sürenin daha geç bir günden başlamasıdır.

0720 Tem – 31 Ağu

Adli tatil: dört kolda dört farklı sonuç

Adli tatil süreleri durdurmaz; kural yalnız sürenin BİTİŞİ 20 Temmuz–31 Ağustos aralığına düştüğünde devreye girer. Buraya kadar herkes hemfikir. Uzamanın miktarı ise kola göre değişir ve “bir hafta uzar” cümlesini her dosyaya uygulamak yanlış gün üretir.

Ceza satırı iki yönlüdür ve bu yüzden dikkat ister: CMK m.331/4 yalnız üç günlük uzamayı değil, adli tatile rastlayan sürelerin hiç işlemeyeceğini de söyler. Süresi tümüyle tatil içinde geçen bir dosyada hesap, “bitiş tatile denk geldi mi” sorusundan daha karmaşıktır. İcra satırında ise durum tersine belirsizdir: İİK özel bir uzama öngörmediği için bu sayfadaki hesap icra kolunda uzama uygulamaz — bitişi adli tatile düşen bir icra süresini başvurudan önce ayrıca değerlendirin.

08Eşikler

Parasal sınırlar neden burada yazmıyor

Süresinde yapılmış bir başvuru, karar zaten kesinse hiçbir işe yaramaz. Kanun yolunun açık olup olmadığını belirleyen eşikler şu maddelerde durur: HMK m.341 (istinaf) ve m.362 (temyiz), İİK m.363, İYUK m.45/1 ve m.46, ceza tarafında CMK m.272 ve m.286.

09Uygulama

Süre kaybettiren altı tuzak

1. 01

   “İstinaf süresi iki haftadır” cevabını her karara uygulamak

   Bu cümle yalnız hukuk yargısında doğrudur. Ceza hükmünde yedi, idari kararda otuz, icra hukuk mahkemesi kararında on gündür.

2. 02

   İş mahkemesi kararında sekiz gün saymak

   5521 sayılı Kanun’un sekiz günlük süresi 7036 sayılı Kanunla kalktı; süre iki haftadır. Eski şablonlardan kopyalanan bu rakam süreyi altı gün erken kapatır.

3. 03

   Ceza dosyasında gerekçeli kararı beklemek

   Hüküm yüze karşı açıklandıysa yedi günlük süre o gün başlar (CMK m.273/1). Gerekçe beklenirken süre dolar; gerekçe sonradan ek dilekçeyle bildirilebilir (m.295/1).

4. 04

   İcra hukuk mahkemesi kararında HMK süresine güvenmek

   Süre on gündür ve tefhimle başlar (İİK m.363/1). İki haftalık refleks, bu dosyalarda dört gün geç başvuru demektir.

5. 05

   Dilekçeyi verip harcı yatırmamak

   HMK m.344 harç ve giderlerin başvuruyla birlikte ödenmesini arar; eksiklik bir haftalık kesin sürede tamamlanmazsa başvurudan vazgeçilmiş sayılır.

6. 06

   Adli tatil uzamasını her kolda “bir hafta” sanmak

   Hukukta bir hafta (HMK m.104), idari yargıda yedi gün (İYUK m.8/3), ceza yargılamasında üç gündür (CMK m.331/4). İcra tarafında böyle bir uzama hükmü yoktur.