KVKK m.10 · ücretsiz denetleyici
Aydınlatma metni nasıl hazırlanır: zorunlu unsurlar ve sık yapılan hatalar
Elinizdeki metni aşağıdaki karneden geçirin. On dört unsurun yedisi zorunludur ve her birinin karşısında dayandığı madde yazılıdır; eksik kalan zorunlu unsurlar işaretleme sırasında ayrıca uyarı olarak listelenir.
Uyum karnesi
Aşağıdaki 14 unsurun 7 tanesi zorunlu, 4 tanesi koşullu, 3 tanesi önerilendir.
İşaretledikleriniz yalnız bu tarayıcıda saklanır; sunucuya gönderilmez ve hiçbir yerde kaydedilmez.
Kısa cevap
Aydınlatma metni, kişisel verilerin elde edilmesi sırasında ve ilgili kişinin talebine bağlı olmaksızın yapılır; KVKK m.10 uyarınca beş unsuru taşımak zorundadır: veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, işlenen verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, m.11’de sayılan haklar. En sık yapılan hata aydınlatma ile açık rızayı tek metinde birleştirmektir: işleme açık rızaya dayanıyorsa aydınlatma ve rızanın alınması AYRI AYRI yerine getirilmelidir. İkinci hata muğlak amaç yazmaktır — amacın belirli, açık ve meşru olması gerekir; “şirket politikaları kapsamında” gibi ifadeler bu şartı karşılamaz. Üçüncü hata m.10/1-ç’deki hukuki sebebi hiç yazmamak, dördüncüsü aktarım alıcılarını “iş ortaklarımız” diye geçiştirmektir.
m.10’daki beş zorunlu unsur
ZORUNLUKanun, aydınlatma yükümlülüğünü tek bir maddede ve beş bentte düzenler. Metin ne kadar uzun olursa olsun bu beşini eksiksiz taşımıyorsa yükümlülük yerine getirilmemiş sayılır. Soldaki sütun kanunun ifadesi, sağdaki sütun uygulamada ne yazılması gerektiğidir.
| Bent | Kanunun ifadesi | Metinde ne yazar |
|---|---|---|
| m.10/1-a | Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği | Tam ticaret unvanı, adres; yurt dışında yerleşikse Türkiye’deki temsilcisi |
| m.10/1-b | Kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği | Süreç süreç, belirli ve açık amaçlar — “politikalarımız gereği” değil |
| m.10/1-c | İşlenen kişisel verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği | Alıcı grupları ve her grubun karşısında aktarım amacı |
| m.10/1-ç | Kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi | Kanal (form, çağrı, kamera) + m.5 ya da m.6’daki hangi bende dayanıldığı |
| m.10/1-d | 11 inci maddede sayılan diğer haklar | Dokuz hak tek tek sayılır ve başvurunun nereye yapılacağı gösterilir |
Bu beş bendin nasıl uygulanacağı — hangi dilin kullanılacağı, amacın ne kadar somut olacağı, rızayla nasıl ayrılacağı — Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’de düzenlenmiştir. Sayfadaki “Aydınlatma Tebliği” atıfları bu metne aittir.
Hukuki sebep nasıl yazılır?
ZORUNLUm.10/1-ç’deki “hukuki sebep”, verinin m.5’teki işleme şartlarından hangisine dayanılarak işlendiğidir. Özel nitelikli veri söz konusuysa dayanak m.6’dan seçilir. Kural olarak kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez (m.5/1); m.5/2 ise rıza aranmayan hâlleri sayar. Aydınlatma metninde her amacın karşısında bu bentlerden hangisine dayanıldığı görünmelidir.
| Bent | Şart | Tipik örnek |
|---|---|---|
| m.5/2-a | Kanunlarda açıkça öngörülmesi | Ücret bordrosunda kanunen tutulması gereken kayıtlar |
| m.5/2-b | Fiilî imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak kişinin hayatı veya beden bütünlüğünün korunması | Bilinci kapalı hastanın acil müdahale kaydı |
| m.5/2-c | Sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması | Siparişin teslimi için adres ve telefon bilgisi |
| m.5/2-ç | Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması | Fatura düzenleme, SGK bildirimi, saklama yükümlülükleri |
| m.5/2-d | İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması | Kişinin kendi yayımladığı iletişim bilgisi |
| m.5/2-e | Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması | Uyuşmazlıkta delil olarak tutulan yazışma kaydı |
| m.5/2-f | İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaatleri için zorunlu olması | Bina güvenliği amaçlı sınırlı kamera kaydı |
Meşru menfaat bendi (m.5/2-f) bir “joker” değildir: kanunun aradığı denge testinin yapılmış olması ve ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar verilmemesi gerekir. Bütün amaçların altına aynı bendi yazmak, hukuki sebebi hiç yazmamanın kılık değiştirmiş hâlidir.
Aktarım alıcıları nasıl yazılır?
ZORUNLUm.10/1-c iki şeyi birden ister: verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği. Tek başına alıcı adı yeterli değildir, tek başına amaç da. Aktarımın kendisi ayrıca m.8 (yurt içi) ve m.9 (yurt dışı) şartlarına tabidir; aydınlatma metni bu şartların yerini tutmaz, yalnız kişiyi bilgilendirir.
- Alıcı grubu adlandırılır — Yetkili kamu kurum ve kuruluşları · hizmet alınan bulut altyapı sağlayıcısı · bağımsız denetçi · kargo şirketi gibi.
- Her grubun karşısında amaç durur — “Yasal bildirim yükümlülüğü kapsamında”, “siparişin teslimi amacıyla” — grup ile amaç eşleştirilmeden yazılan liste, hangi verinin nereye gittiğini söylemez.
- Yurt dışına aktarım ayrıca belirtilir — Aktarım yurt dışına yapılıyorsa m.9 çerçevesinde hangi dayanağa göre yapıldığı yazılır.
Aktarımın karşı yakası çoğu zaman bir sözleşmedir: tarafların veri sorumlusu mu veri işleyen mi olduğu, hangi verinin hangi amaçla aktarılacağı ve güvenlik yükümlülükleri orada yazar. Aydınlatma metnindeki alıcı listesiyle sözleşmedeki kişisel veri maddesi ayrışırsa ikisinden biri yanlıştır; sözleşme kontrol listesindeki KVKK başlığı bu eşleşmeyi denetler.
İlgili kişinin hakları (m.11)
ZORUNLUm.10/1-d, “11 inci maddede sayılan diğer haklar” konusunda bilgi verilmesini ister. m.11’de sayılan dokuz hak şunlardır:
- Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme
- İşlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme
- İşlenme amacını ve amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme
- Yurt içinde veya yurt dışında verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme
- Eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde düzeltilmesini isteme
- m.7’deki şartlar çerçevesinde silinmesini veya yok edilmesini isteme
- Düzeltme, silme ve yok etme işlemlerinin aktarılan üçüncü kişilere bildirilmesini isteme
- Münhasıran otomatik sistemlerle analiz sonucu aleyhe bir sonuç doğmasına itiraz etme
- Kanuna aykırı işleme sebebiyle uğranılan zararın giderilmesini talep etme
Haklar m.13 uyarınca veri sorumlusuna başvurularak kullanılır. Metinde başvurunun nereye yapılacağı gösterilmezse sayılan haklar kâğıt üstünde kalır — denetleyicide bu yüzden ayrı bir “başvuru kanalı” satırı var.
Aydınlatma ile açık rıza neden ayrılır?
ZORUNLUBu ikisi aynı belgede birleştirildiğinde ortaya çıkan sorun bir biçim sorunu değildir. Açık rıza KVKK m.3’te “belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza” olarak tanımlanır. Aydınlatma metninin altına konan tek bir “okudum, kabul ediyorum” kutusu, kişinin bilgilendirmeyi mi yoksa işlemeyi mi onayladığını belirsiz bırakır ve rızayı “belirli” olmaktan çıkarır. Aydınlatma Tebliği bu yüzden iki işlemin ayrı ayrı yerine getirilmesini arar.
Aydınlatma
Bir YÜKÜMLÜLÜKTÜR.
- Her hâlde yapılır; hukuki sebep açık rıza olmasa da.
- İlgili kişinin talebine bağlı değildir.
- Onaylanmaz — bilgi verilir.
- Verinin elde edilmesi sırasında yapılır.
Açık rıza
Bir HUKUKİ SEBEPTİR.
- Yalnız m.5/2 ve m.6’daki diğer şartlar yoksa gerekir.
- Özgür iradeyle verilir; hizmetin şartına bağlanamaz.
- Geri alınabilir; geri alındığında işleme dayanağını yitirir.
- Aydınlatmadan SONRA, ayrı bir beyanla alınır.
Pratik sonuç şudur: işleme m.5/2’deki bir şarta dayanıyorsa açık rıza hiç aranmaz ve gereksiz yere rıza istemek, dayanağı zaten var olan bir işlemeyi kişinin iradesine bağlı hâle getirir. Rıza gerçekten gerekiyorsa da metin ikiye ayrılır: önce aydınlatma, sonra ayrılabilir bir rıza beyanı.
Sık yapılan dört hata
ZORUNLUAşağıdaki dördü, aydınlatma metinlerinde en sık rastlanan ve en kolay düzeltilen kusurlardır. Soldaki sütun metinden birebir çıkmış tipik ifadeler, sağdaki sütun aynı bilginin kurala uygun yazımıdır.
1. Aydınlatma ile açık rızayı tek metinde birleştirmek
Aydınlatma Tebliği m.4 · KVKK m.3Yanlış
“İşbu aydınlatma metnini okudum, kişisel verilerimin işlenmesine açık rıza veriyorum.” — tek kutu, tek onay.
Doğru
Önce aydınlatma gösterilir; rıza gerekiyorsa ayrı bir başlık ve ayrı bir onayla, yalnız rızaya dayanan işleme için alınır.
2. Genel ve muğlak amaç yazmak
KVKK m.4/2-c · m.10/1-bYanlış
“Verileriniz şirket politikaları ve iş süreçlerimiz kapsamında işlenmektedir.”
Doğru
“Siparişinizin hazırlanması ve teslimi, fatura düzenlenmesi ve satış sonrası destek talebinizin karşılanması amacıyla.”
3. Hukuki sebebi hiç yazmamak
KVKK m.10/1-çYanlış
“Verileriniz KVKK’ya uygun olarak işlenmektedir.” — yöntem yazılmış, hukuki sebep atlanmış.
Doğru
“Otomatik yolla, web formu aracılığıyla; sözleşmenin ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması hukuki sebebine dayanılarak (m.5/2-c).”
4. Aktarımı “iş ortaklarımız” diye geçiştirmek
KVKK m.10/1-c · m.8Yanlış
“Verileriniz iş ortaklarımız, tedarikçilerimiz ve üçüncü kişilerle paylaşılabilir.”
Doğru
“Teslimatın gerçekleştirilmesi amacıyla anlaşmalı kargo şirketine; yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla yetkili kamu kurum ve kuruluşlarına.”
Ne zaman ve nasıl yapılır?
ZORUNLUAydınlatma, kişisel verilerin elde edilmesi sırasında yapılır (m.10/1). Sonradan gönderilen bir bilgilendirme e-postası, veri zaten toplandıktan sonra geldiği için yükümlülüğü geçmişe dönük olarak karşılamaz.
- Talebe bağlı değildir; kişi sormasa da yapılır.
- İşleme amacı değişirse, yeni faaliyetten ÖNCE yeni amaç için ayrıca yapılır.
- Farklı birimlerde farklı amaçlarla veri işleniyorsa her birim nezdinde ayrıca yapılır.
- Sicile kayıt yükümlülüğü varsa, verilen bilgiler Sicile açıklanan bilgilerle uyumlu olmalıdır.
- Kanala uyarlanır: web formunda ekranda, çağrı merkezinde sesli anonsla, fiziksel süreçte basılı föyle.
Sicile kayıt yükümlülüğü ve kimlerin kapsamda olduğu ayrı bir konudur; kayıtlı bir veri sorumlusunun VERBİS beyanı ile aydınlatma metni birbirini tutmalıdır.
Aydınlatmanın uygulanmadığı hâller (m.28)
KOŞULLUm.28/2, Kanun’un amacına ve temel ilkelerine uygun ve orantılı olmak kaydıyla m.10’un (aydınlatma), m.11’in ve m.16’nın uygulanmayacağı dört hâli sayar:
- m.28/2-a Veri işlemenin suç işlenmesinin önlenmesi veya suç soruşturması için gerekli olması
- m.28/2-b İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş kişisel verilerin işlenmesi
- m.28/2-c Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak görevli ve yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca denetleme, düzenleme, disiplin soruşturma veya kovuşturması için gerekli olması
- m.28/2-ç Bütçe, vergi ve mali konularda Devletin ekonomik ve mali çıkarlarının korunması için gerekli olması
m.28/1’de sayılan hâllerde ise Kanun hükümleri bütünüyle uygulanmaz. İstisnalar dar yorumlanır: “bizde istisna var” demeden önce hangi bende girildiğinin yazılmış olması gerekir — zira istisnaya dayandığını ileri süren, onu ispat etmek durumundadır.
Yapılmazsa ne olur?
ZORUNLUKVKK m.18/1-a, m.10’da öngörülen aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler hakkında idari para cezası öngörür.
Bu sayfada bir tutar yazmıyor ve bu bilinçli: m.18’deki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir, yazılan rakam eskidiği gün sayfa sessizce yanlış bilgi vermeye başlardı. Güncel tutar Kanun’un yürürlükteki metninden doğrulanmalıdır.
Para cezası tek sonuç da değildir. Aydınlatması eksik bir süreçte alınan açık rıza “bilgilendirmeye dayanan” olma şartını karşılamayabilir; o zaman yalnız aydınlatma değil, işlemenin hukuki dayanağı tartışmalı hâle gelir. Bir veri ihlali yaşandığında da ilk sorulan şeylerden biri, ilgili kişilerin hangi metinle bilgilendirildiğidir — 72 saatlik bildirim süresi o anda işlemeye başlar.
Adım adım hazırlama
ÖNERİLENAşağıdaki sıra kanunun dayattığı bir usul değil, unsurları eksiksiz çıkarmanın pratik yoludur — rozeti bu yüzden ÖNERİLEN. Metni şablondan değil, sürecin kendisinden üretir.
-
Hangi veriyi hangi süreçte topladığınızı yazın
Aydınlatma metni bir şablondan değil, envanterden çıkar. Önce süreci (işe alım, sipariş, çağrı merkezi, ziyaretçi kaydı) ve o süreçte toplanan veri kategorilerini listeleyin; her süreç için ayrı metin gerekebilir.
-
Her amaç için hukuki sebebi eşleştirin
Her işleme amacının karşısına KVKK m.5’teki (özel nitelikli veri varsa m.6’daki) hangi şarta dayandığını yazın. Hukuki sebep m.10/1-ç uyarınca açıkça belirtilir; “KVKK kapsamında” demek bir hukuki sebep değildir.
-
Aktarım alıcılarını grup grup adlandırın
Verinin kimlere aktarılabileceğini alıcı grupları hâlinde yazın (yetkili kamu kurum ve kuruluşları, hizmet alınan bulut altyapı sağlayıcısı, bağımsız denetçi) ve her grubun karşısına aktarım amacını koyun. Yurt dışına aktarım varsa dayanağını m.9 çerçevesinde belirtin.
-
Açık rızayı metinden ayırın
İşleme açık rızaya dayanıyorsa aydınlatma ve rıza alma işlemleri ayrı ayrı yapılır: rıza, aydınlatmadan sonra, ayrı ve ayrılabilir bir irade beyanı olarak alınır. Aydınlatma metninin altına “okudum, onaylıyorum” kutusu koymak bu şartı karşılamaz.
-
Sunumu ve ispatı kurgulayın
Metni verinin toplandığı anda ve o kanalda gösterin (form ekranı, sesli anons, basılı föy). Aydınlatmanın yerine getirildiğinin ispatı veri sorumlusundadır; metnin sürümünü, tarihini ve kime ne zaman gösterildiğini kayıt altına alın.
Sık sorulan sorular
Aydınlatma metninde neler bulunmak zorunda?
Aydınlatma metni ile açık rıza metni aynı belge olabilir mi?
Aydınlatma yapmak için ilgili kişinin talebi gerekir mi?
Hukuki sebep nedir ve nasıl yazılır?
Aktarım için “iş ortaklarımızla paylaşılabilir” yazmak yeterli mi?
Her süreç için ayrı aydınlatma metni mi gerekir?
Aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmezse ne olur?
Aydınlatmanın yapıldığını nasıl ispat ederim?
Aydınlatma metni ne kadar uzun olmalı ve nasıl bir dil kullanılmalı?
Aydınlatma yükümlülüğünün istisnası var mı?
Çerezler için ayrı aydınlatma gerekir mi?
Kaynaklar ve dayanak
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.10 — Veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü ve bildirilmesi zorunlu beş unsur. Usul ve esaslar, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ile belirlenmiştir (bu sayfada adıyla anılır).
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.5 ve m.6 — Kişisel verilerin işlenme şartları ve özel nitelikli kişisel verilerin işlenme şartları — aydınlatmada yazılacak “hukuki sebep” bu maddelerden seçilir
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.8 ve m.9 — Kişisel verilerin yurt içinde ve yurt dışına aktarılması — aktarım alıcılarının ve dayanağının bildirilmesi
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11, m.13, m.18 ve m.28 — İlgili kişinin hakları, veri sorumlusuna başvuru, kabahatler (m.18/1-a: aydınlatma yükümlülüğüne aykırılık) ve istisnalar
Son güncelleme: 28 Ağustos 2026. Mevzuat değişebilir; kritik bir karar öncesi yürürlükteki metni kaynağından doğrulayın.
Aydınlatma metni tek başına durmaz — envanterle birlikte durur
Korinsa, uyum dosyalarınızı tek yerde toplar: sözleşmeleri ve politikaları okur, aktarım maddelerini çıkarır, sürümleri madde madde karşılaştırır ve hangi metnin ne zaman kime gösterildiğini kayıt altına alır.